Pismo do Rzecznika Praw Obywatelskich

Kraków, dnia 7 lipca 2015 r.

Fundacja na Rzecz Różnorodności Polistrefa

ul. Bobrzyńskiego 39a/28

30-348 Kraków http://rownoscwyznania.org/

Rzecznik Praw Obywatelskich

Aleja Solidarności 77

00-090 Warszawa

 

Działając w imieniu Fundacji na Rzecz Różnorodności Polistrefa z siedzibą w Krakowie 30-348 przy ul. Bobrzyńskiego 39a/28, wnoszę o ustosunkowanie się do treści niniejszego pisma. Ponadto wnoszę o złożenie na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 12 ust. 1 oraz 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Fundacja na Rzecz Różnorodności Polistrefa jest podmiotem, którego jednym z głównych celów statutowych jest działanie na rzecz praw człowieka i propagowanie wiedzy na ten temat. W związku z powyższym pragniemy zwrócić szczególną uwagę na treść ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.

 

Całościową regulację ustawową dotyczącą nauki religii w szkołach odnaleźć można w art. 12 wskazanego powyżej aktu prawnego rangi ustawowej, który stanowi, iż „1. Publiczne przedszkola, szkoły podstawowe i gimnazja organizują naukę religii na życzenie rodziców, publiczne szkoły ponadgimnazjalne na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów. Po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują uczniowie. 2. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych określa, w drodze rozporządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadań, o których mowa w ust.1”.

 

W pierwszej kolejności należy podnieść, uzasadnioną w mniemaniu Fundacji, wątpliwość dotyczącą sformułowania znajdującego się w ust. 2 art. 12. ustawy o systemie oświaty. W przepisie tym ustawodawca wskazał z nazwy, skonkretyzował oraz zindywidualizował, jedynie władze Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Pozostałe religie oraz związki wyznaniowe wzięte zostały w ramy zbiorczego określenia „innych kościołów i związków wyznaniowych”. Wydaje się, iż ustawodawca winien postępować w sposób konsekwentny oraz spójny systemowo, tj. winien wymienić wszystkie kościoły i związki wyznaniowe z nazwy, jak to uczynił w przypadku Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, co wydaje się być mechanizmem nieracjonalnym oraz w istocie trudnym do zrealizowana, bądź też nie wyróżniać żadnego z kościołów / związków wyznaniowych i postawić na określenie zbiorcze „innych kościołów i związków wyznaniowych”. Zastosowane powyżej postępowanie nasuwa wątpliwości, czy aby działanie to nie narusza zasady bezstronności religijnej i światopoglądowej państwa. Podobne sformułowania odnaleźć można w preambule do ustawy, która stanowi, iż „nauczanie i wychowanie respektując chrześcijański system wartości za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki”.

 

Art. 12 ust. 1 ustawy o systemie oświaty wprowadza zasadę, iż nauka religii organizowana jest na życzenie rodziców, ewentualnie na życzenie rodziców bądź samych uczniów. Ponadto po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują uczniowie. Zdaniem Fundacji istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy składane przez rodziców, ewentualnie uczniów, oświadczenie o uczestniczeniu dziecka w lekcji religii nie narusza konstytucyjnego prawa do milczenia. Każdy podmiot uprawniony jest do nieujawniania wobec państwa swojej wiary, swojego światopoglądu oraz swoich przekonań. Mimo tego ustawodawca zdecydował się wprowadzić mechanizm, zgodnie z którym rodzice, ewentualnie uczniowie, zobligowani są do opowiedzenia się za uczestnictwem w lekcjach religii oraz w konsekwencji do wyartykułowania swoich poglądów.

 

W Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje trójpodział władzy, który statuuje art. 10 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ustrój ten opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej. Organ władzy wykonawczej, którym jest minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, poprzez uregulowanie znajdującego się w art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty oraz zastosowane w treści niniejszego pisma zabiegi upoważniony został do zastąpienia materii ustawowej przez przepisy niższego rzędu. Taka praktyka narusza przywołaną już oraz wyrażoną w art. 10 zasadę trójpodziału władzy.

 

Art. 92 ust. 1 Konstytucji stanowi o tym, iż „rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.” Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania upoważniony został tylko do tego, aby określić w drodze rozporządzenia warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadań, o których mowa w ust. 1, tj. organizacji lekcji religii. Niezwykle niepokojącym oraz budzącym sprzeciw jest fakt, iż rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach wydane na podstawie delegacji określonej w art. 12 ustawy o systemie oświaty ma znacznie szerszy zakres regulacji, aniżeli określony w ust. 2 tegoż artykułu. Na wstępie należy podnieść, iż w przywołanym powyżej rozporządzeniu odnaleźć można regulację dotyczącą nie tylko lekcji religii, lecz także lekcji etyki. Nie sposób nie zauważyć także, iż rozporządzenie porusza problematykę możliwości wieszania w salach szkolnych krzyży oraz odmawiania w szkołach modlitw przed i po zajęciach. Są to jedynie nieliczne przykłady sformułowań znajdujących się w rozporządzeniu, a wykraczających poza zakres upoważnienia udzielonego ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania. Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z osobą uczoną czy też z laikiem w materii prawa, nie sposób odnaleźć bezpośredniego związku funkcjonalnego powyższych sformułowań z zakresem znajdującym się w upoważnieniu. W związku z powyższym, w przypadku art.12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty mamy do czynienia z typowym przykładem niedopuszczalnej delegacji blankietowej, która przejawia się, w szczególności, w braku szczegółowego upoważnienia oraz w konsekwencji prowadzi do naruszenia art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Reasumując powyższe, Fundacja na Rzecz Różnorodności Polistrefa stoi na stanowisku, iż art. 12 ustawy o systemie oświaty może budzić poważne wątpliwości z punktu widzenia Konstytucji Rzeczypospolitej oraz uzasadnionym jest podjęcie odpowiednich środków prawem przewidzianych.

 

Wobec powyższego, wnoszę jak na wstępie.

Z poważaniem

Joanna Balsamska

Bieżące działania

przez Równość Wyznania

Strona używa plików cookies w celu zbierania danych statystycznych. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookie zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki