Kolejne pismo do Ministerstwa Edukacji Narodowej


Kraków, dnia 20 
marca 2015 r. 

 

Fundacja na Rzecz Różnorodności Polistrefa 

ul. Bobrzyńskiego 39a/28 

30-348 Kraków 

http://rownoscwyznania.org/ 

 Pani Anna Wesołowska 

Dyrektor Departamentu 

Kształcenia Ogólnego i Wychowania 

Ministerstwo Edukacji Narodowej 

Al. J. Ch. Szucha 25 

00-918 Warszawa 

 

Szanowna Pani Dyrektor,

 

dziękujemy za przekazanie wyjaśnień w piśmie z 11 grudnia 2014 r.

 

Pojęcie danych wrażliwych zdefiniowane zostało w art.27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Dane wrażliwe są to dane ujawniające pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne, przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową, jak również dane o stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym oraz dane dotyczące skazań, orzeczeń o ukaraniu i mandatach karnych, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym.  Jak wskazuje Paweł Barta w komentarzu do ustawy o ochronie danych osobowych „katalog tych informacji ma charakter zamknięty (J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz, Ochrona, 2004, s. 570). Jak wskazuje się w literaturze (J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz, Ochrona, 2004, s. 569), kryterium wyróżnienia tych informacji jako danych objętych szczególną ochroną należy upatrywać w okoliczności, że dotyczą one bezpośrednio sfer należących do prywatności czy nawet intymności osoby fizycznej, jak również znacznie większym poczuciem zagrożenia oraz niebezpieczeństwem wywołania na różnych polach (zatrudnienie, ubezpieczenie, kredytowanie, itd.) decyzji dyskryminujących.” Mając na względzie powyższe niezwykle istotnym jest, aby w sposób możliwie najbardziej precyzyjny dookreślić wszelakie aspekty dotyczące oświadczeń uczniów i rodziców o uczestniczeniu w zajęciach religii bądź etyki, nie pozostawiając miejsca na dyskusję oraz wątpliwości. W piśmie z dnia 11 grudnia 2014r. padło istotne stwierdzenie o tym, że w opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej przedszkole lub szkoła powinny przechowywać oświadczenia uczniów i rodziców o uczestniczeniu w zajęciach religii/etyki do czasu ukończenia szkoły (przedszkola) przez ucznia (dziecko). Należy bowiem przypomnieć, że rozporządzenie z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach nie odnosi się w ogóle do kwestii przechowywania tych oświadczeń, tj. nie wskazuje podmiotu zobowiązanego do ich przyjmowania i przechowywania, okresu przechowywania, sposobu przechowywania oraz niszczenia owych oświadczeń, problematyki dostępu do nich, a także wielu innych, relewantnych z punktu widzenia prawa aspektów. Naszym zdaniem jest to elementarny brak powyższego rozporządzenia z uwagi na to, że w oświadczeniach zawierane są tzw. dane wrażliwe (o wyznawanej religii). We wcześniejszym piśmie do nas doprecyzowaliście Państwo, że za przechowywanie tych oświadczeń jest odpowiedzialny dyrektor szkoły.

Należy przy tej okazji podnieść, że tak istotna kwestia jak przechowywanie oświadczeń zawierających dane wrażliwe powinna być jak najszybciej uregulowana prawnie. Doceniamy Państwa zaangażowanie w próby wyjaśniania niejasnych kwestii, niemniej w tym przypadku informowanie o poglądach Ministerstwa nie jest wystarczające do wypełnienia luk prawnych. Stąd jednym z naszych postulatów przedstawionych w petycji z 5 listopada 2014 r. było określenie w przepisach organu odpowiedzialnego za przechowywanie oświadczeń, a także czasu i sposobu ich przechowywania. Niestety nie odnieśliście się Państwo do tego postulatu, dlatego też ponownie wnosimy o przedstawienie swojego stanowiska w tej materii.

 

W tym miejscu należy wskazać, że istnieje szereg przepisów, zarówno polskich, jak i unijnych regulujących kwestie dotyczące przechowywania ważnej dokumentacji. Na podstawie art. 51u ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t. jedn. Dz. U. 2011 r. Nr 123 poz. 698, dalej jako u.n.z.a.) dokumentację osobową należy przechowywać 50 lat licząc od dnia zakończenia pracy u danego pracodawcy, a dokumentację płacową 50 lat licząc od dnia wytworzenia. W przypadku postawienia pracodawcy w stan likwidacji lub ogłoszenia jego upadłości, pracodawca wskazuje ponadto podmiot prowadzący działalność w dziedzinie przechowywania dokumentacji, któremu zostanie ona przekazana do dalszego przechowywania, zapewniając na ten cel środki finansowe na czas, jaki pozostał do końca 50-letniego okresu przechowywania dokumentacji. Art. 88 ust. 1 Ordynacji podatkowej mówi natomiast o tym, że podatnicy wystawiający rachunki są obowiązani kolejno je numerować i przechowywać kopie tych rachunków, w kolejności ich wystawienia, do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Niepodobnym, aby takie zapisy nie odnosiły się do tak istotnych danych, jakimi są dane wrażliwe.

 

Nie sposób się zgodzić z Państwa twierdzeniem, że zakaz dyskryminacji uczniów ze względu na religię/światopogląd wynika z art. 7 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Przepis ten brzmi następująco: Zakazuje się nierównego traktowania osób fizycznych ze względu na rasę, pochodzenie etniczne lub narodowość w zakresie opieki zdrowotnej oraz oświaty i szkolnictwa wyższego. Łatwo więc zauważyć, że nie zostało tu wymienione kryterium dyskryminacji ze względu na religię/światopogląd. Zakaz nierównego traktowania osób fizycznych ze względu na m.in. religię, wyznanie, światopogląd wynika z art. 8 powyższej ustawy, ale przepis ten nie dotyczy oświaty.

 

W ostatnim piśmie wspomniała też Pani, że zakaz dyskryminacji uczniów ze względu na religię/światopogląd obwarowany odpowiedzialnością odszkodowawczą regulują przepisy zawarte w konwencjach międzynarodowych przyjętych przez Rzeczpospolitą Polską. Bardzo prosimy o doprecyzowanie, które konwencje (i w których przepisach) przewidują taki zakaz i odpowiedzialność odszkodowawczą.

 

Jeśli chodzi o konflikty między rodzicami a dziećmi w sferze wyboru lekcji religii/etyki, to wbrew Państwa twierdzeniom nie należy w tym zakresie odsyłać do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Przepis ten nie może tu być bezpośrednio stosowany, ponieważ w świetle rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (dalej – rozporządzenie) naukę religii i etyki organizuje się w szkołach ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych - na życzenie bądź rodziców (opiekunów prawnych), bądź samych uczniów (par. 1 ust. 1 pkt 2 powyższego rozporządzenia). Rozporządzenie w sposób wyraźny upoważnia więc do decydowania o wyborze nauki religii i etyki nie tylko rodziców, ale także uczniów. Powinno zatem regulować również sytuacje sporne, kolizyjne, np. gdy uczeń chce zmienić oświadczenie rodziców lub odwrotnie. Takich regulacji obecnie w rozporządzeniu nie ma. Ponadto należy mieć na względzie art. 95 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, iż „§1. władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw. §2. Dziecko pozostające pod władzą rodzicielską winno rodzicom posłuszeństwo, a w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i zaleceń formułowanych dla jego dobra. §3. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. §4. Rodzice przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka, powinni je wysłuchać, jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwala, oraz uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia”, uprawnionym wydaje się być stwierdzenie, iż ciężko jest zastosować przywołane przepisy do sytuacji składania oświadczeń o uczęszczaniu na lekcje religii bądź etyki. Kwestie religijne oraz światopoglądowe należą do jednych z bardziej delikatnych aspektów życia każdego człowieka. Niejednokrotnie na tym tle dochodzi do sytuacji spornych w rodzinie. Pozostawienie rozstrzygnięcia konfliktu między rodzicami sądownictwu powszechnemu wydaje się nieracjonalne z punktu widzenia ekonomii, a ponadto spowoduje stan zawieszenia trwający niejednokrotnie kilka bądź kilkanaście miesięcy. Zasadnym wydaje się być więc pytanie co dziać będzie się z ową deklaracją w okresie od zainicjowania postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia przez sąd? Kolejnym istotnym aspektem jest to, kto będzie rozstrzygał konflikty między rodzicami, a dzieckiem. Częstokroć zdarza się tak, iż rodzice narzucają dzieciom światopogląd bądź też religię, nie uwzględniając przy tym stanowiska dziecka, które to jest w stanie już samo, ze względu na rozwój umysłowy oraz stopień dojrzałości przedstawić. Państwa zalecenie, aby takie konflikty rozstrzygał sąd, jest nie do przyjęcia, ponieważ takie sprawy nie powinny trafiać przed sąd choćby z uwagi na dobro dziecka. Poza tym z punktu widzenia wymiaru sprawiedliwości są to sprawy zbyt błahe i nie powinny w ogóle trafiać do systemu. Droga sądowa nie może być uzasadnieniem dla niedopatrzeń legislacyjnych.

 

Zwracacie Państwo uwagę na to, że ewentualna nowelizacja rozporządzenia ze względu na sferę, której dotyczy, nie powinna zawierać przepisów o charakterze zakazowym lub restrykcyjnych. Tymczasem par. 1 ust. 3 rozporządzenia stanowi, że uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie może być powodem dyskryminacji przez kogokolwiek w jakiejkolwiek formie. Jest tu więc wprowadzony wyraźny zakaz dyskryminacji ze względu na uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki. Przepis ten otwiera drogę do wprowadzenia szerszego zakazu dyskryminacji uczniów – ze względu na wyznawaną religię/światopogląd. Nasze obserwacje wskazują, że taki przepis jest potrzebny. Możemy się z Państwem zgodzić, że być może należy go wprowadzić do innego aktu prawnego, np. do ustawy o systemie oświaty, ale w naszej petycji z 5 listopada 2014 r. wskazywaliśmy, że niektóre z postulowanych zmian mogą wymagać nowelizacji ustawy o systemie oświaty i innych aktów prawnych.

 

Nasz postulat wprowadzenia zakazu wydawania nauczycielom poleceń służbowych, w myśl których byliby zobowiązani do opieki nad uczniami w trakcie rekolekcji wielkopostnych, koliduje Pani zdaniem z wypełnianiem przez szkołę jej funkcji opiekuńczej. Odnosząc się do tego postulatu, stwierdziła Pani ponadto, że „światopogląd czy wyznanie uczniów nie może stanowić przesłanki uchylenia się szkoły przed zapewnieniem mu bezpieczeństwa”. Tymczasem par. 10 ust. 1 rozporządzenia brzmi: Uczniowie uczęszczający na naukę religii uzyskują trzy kolejne dni zwolnienia z zajęć szkolnych w celu odbycia rekolekcji wielkopostnych (…). Pieczę nad uczniami w tym czasie zapewniają katecheci. Prawo określa więc wyraźnie, że uczniowie są zwalniani z zajęć szkolnych, a katecheci zobowiązani są do opieki nad nimi w czasie rekolekcji. Prawo nie obliguje innych nauczycieli do sprawowania takiej opieki, a mimo to taka opieka jest im często nakazywana w drodze poleceń służbowych.

 

Konkludując pragniemy zwrócić uwagę, że nasze postulaty wnosiliśmy w trybie art. 221 kodeksu postępowania administracyjnego, czyli w formie petycji. Niedopuszczalną wydaje się być sytuacja, w której Ministerstwo Edukacji nie odnosi się do wszystkich zawartych w petycji postulatów, a jedynie ma na względzie wyselekcjonowane zagadnienia. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 63 stanowi, iż: "każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków i skarg określa ustawa". Zagwarantowane przez Konstytucję prawo składania skarg i wniosków realizowane jest na podstawie przepisów działu VIII kodeksu postępowania administracyjnego. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera definicji skargi oraz wniosku, określa jedynie przedmiot wyżej wymienionych form w art. 227 oraz art. 241 kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca terminem petycja posługuje się jedynie w art. 221 kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże zarówno w doktrynie, jak i sądownictwie pojęcie to traktowane jest jako tożsame z pojęciem skargi lub wniosku. Powszechnie przyjmowane jest, iż przedmiot petycji może pokrywać się z zakresem przedmiotowym skargi lub wniosku, a jej istotą jest wnoszenie w sprawach dotyczących interesów jakiejś społeczności (N. Banaszak, Problematyka petycji jako formy kontroli społecznej, Casus 2003, Nr 29, s. 12 i n.; J. Lang, Problemy prawnej regulacji rozpatrywania petycji ze szczególnym uwzględnieniem petycji w sprawach z zakresu administracji publicznej, [w:]                       Z. Niewiadomski, Z. Cieślak (red.), Prawo do dobrej administracji. Materiały ze Zjazdu Katedr Prawa i Postępowania Administracyjnego, Warszawa 2003, s. 73 i n.; J. Lang, Struktura…, s. 21). Zdaniem J. P. Tarny względy wykładni systemowej nakazują przyjąć, że petycja nie jest czymś jakościowo odrębnym od skargi lub wniosku, lecz wyróżnionym ze względu na podmiot, od którego pochodzi, rodzajem skargi lub wniosku. Jest to skarga albo wniosek, który został wniesiony w imieniu większej liczby podmiotów. Zatem w zależności od jej przedmiotu będzie ona podlegała rozpoznaniu w trybie przewidzianym dla rozpatrzenia skargi lub wniosku (J.P. Tarno (w:) Postępowanie, 2011, s. 271, podobnie P. Kledzik, Postępowanie administracyjne w sprawie skarg i wniosków, Wrocław 2012, s. 18, J. Borkowski, [w:] Adamiak, Borkowski, Komentarz, 2009, s. 668). Art. 222 kodeksu postępowania administracyjnego statuuje, iż „o tym, czy pismo jest skargą albo wnioskiem, decyduje treść pisma, a nie jego forma zewnętrzna”, dlatego też złożenie pisma w postaci petycji winno skutkować zakwalifikowaniem go, w zależności od jego treści jako skargi albo wniosku.

 

Ponadto, istotnym jest wskazanie, iż zasady składania oraz rozpatrywania petycji oraz sposób postępowania organów w sprawach dotyczących petycji regulowane zostały w ustawie z dnia 11 lipca 2014r. o petycjach, która wprawdzie jeszcze nie obowiązuje, gdyż wejdzie w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia, jednakże może stanowić niejako wskazówkę dla organów w zakresie załatwiana spraw określanych mianem petycji oraz, co znaczące, w przedmiocie rozumienia tegoż pojęcia, o ile organ taki poweźmie wątpliwości, w jaki sposób pismo zakwalifikować. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o petycjach „przedmiotem petycji może być żądanie, w szczególności zmiany przepisów prawa, podjęcie rozstrzygnięcia lub innego działania w sprawie dotyczącej podmiotu wnoszącego petycję, życia zbiorowego lub wartości wymagających szczególnej ochrony w imię dobra wspólnego, mieszczących się w zakresie zadań i kompetencji adresata petycji”. Zabieg legislacyjny polegający na dookreśleniu sposobu postępowania organów w sprawach dotyczących petycji, a w szczególności uszczegółowienie definicji tej formy wydaje się być postępowaniem zasługującym na aprobatę. Na chwilę obecną organy państwowe, organy jednostek samorządu terytorialnego, organy samorządowych jednostek organizacyjnych oraz do organizacji i instytucji społecznych nie dysponują jasno wskazanymi kryteriami określania pisma, jako petycji, opierają się jedynie na stanowiskach prezentowanych w doktrynie oraz sądownictwie, jednakże powyżej zacytowany przepis stanowić winien swego rodzaju wytyczne, do czasu wejścia w życie ustawy o petycjach.

 

Zauważamy ponadto przykrą okoliczność, że wszystkie nasze propozycje są z góry negowane i wykluczane bez przeprowadzenia rzeczowej dyskusji i bez głębszej refleksji nad wskazanymi problemami, a także bez rozważenia naszych argumentów. W związku z powyższym wyrażamy nadzieję, że w kolejnym piśmie Ministerstwo odniesie się do naszych pozostałych postulatów z petycji z 5 listopada 2014 r.

 

Z poważaniem, 

Joanna Balsamska 

 

Bieżące działania

przez Równość Wyznania

Strona używa plików cookies w celu zbierania danych statystycznych. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookie zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki